Insight

რძე და რძის პროდუქტები ყოველდღიური კვების მნიშვნელოვანი ნაწილია. ისინი ორგანიზმს აწვდის ცილებს, კალციუმს, ცხიმებსა და სხვა აუცილებელ საკვებ ნივთიერებებს. თუმცა, მომხმარებლისთვის პროდუქტის ხარისხისა და უვნებლობის შეფასება ყოველთვის მარტივი არ არის. რძის ცხიმის სხვა ცხიმით ჩანაცვლება, პროდუქტის შემადგენლობის დამალვა ან ეტიკეტზე არასწორი ინფორმაციის მითითება იმ პრობლემებს შორისაა, რომლებიც რძისა და რძის პროდუქტების ფალსიფიკაციას უკავშირდება.

ფალსიფიკაცია მხოლოდ პროდუქტის დაბალი ხარისხით არ შემოიფარგლება. იგი შეიძლება გულისხმობდეს შემადგენლობის განზრახ შეცვლას, მომხმარებლის შეცდომაში შეყვანას ან პროდუქტის ისეთი სახელით რეალიზაციას, რომელიც მის რეალურ ბუნებას არ შეესაბამება. ეს საკითხი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია კარაქის, არაჟნის, ნაღების, ყველისა და სხვა ცხიმიანი რძის პროდუქტების შემთხვევაში, რადგან მათი გარეგნული იერსახე ყოველთვის არ ავლენს შემადგენლობაში არსებულ განსხვავებებს.

როგორ ხდება რძისა და რძის პროდუქტების ფალსიფიკაცია?

ერთ-ერთი გავრცელებული შემთხვევაა რძის ცხიმის მცენარეული ცხიმით, მაგალითად, პალმის ან ქოქოსის ზეთით ჩანაცვლება. ასეთი ცხიმები საკვები წარმოების სხვადასხვა მიმართულებით გამოიყენება და მათი გამოყენება თავისთავად არ ნიშნავს, რომ პროდუქტი უვნებელი არ არის. პრობლემა წარმოიშობა მაშინ, როდესაც მწარმოებელი მცენარეულ ცხიმს რძის ცხიმის ნაცვლად იყენებს, მაგრამ პროდუქტს მომხმარებელს სუფთა რძის ცხიმის შემცველ პროდუქტად სთავაზობს.

მაგალითად, თუ პროდუქტი მცენარეული ცხიმის გამოყენებით არის დამზადებული, მაგრამ შეფუთვაზე მითითებულია, რომ ის ნაღებისგან მიღებული კარაქია, მომხმარებელი შეცდომაში შეჰყავთ. ამ შემთხვევაში დარღვევა უკავშირდება არა მხოლოდ შემადგენლობას, არამედ პროდუქტის იდენტობასა და ეტიკეტზე წარმოდგენილი ინფორმაციის სისწორესაც.

რას ითვალისწინებს საქართველოს კანონმდებლობა?

საქართველოში რძისა და რძის პროდუქტების წარმოება და რეალიზაცია რეგულირდება სურსათის უვნებლობისა და მომხმარებლის ინფორმირების მოთხოვნებით. შესაბამისი სამართლებრივი აქტების მიზანია პროდუქტის იდენტობის დაცვა, მომხმარებლის შეცდომაში შეყვანის პრევენცია და ბაზარზე განთავსებული სურსათის შესაბამისობის უზრუნველყოფა.

განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია საქართველოს მთავრობის 2026 წლის №429 დადგენილებით რძისა და რძის ნაწარმის ტექნიკურ რეგლამენტში შეტანილი ცვლილებები. ახალი მოთხოვნის თანახმად, 2027 წლის 1 იანვრიდან იმ პროდუქტებზე, რომლებიც არარძისმიერი ცხიმების გამოყენებით არის დამზადებული, სავალდებულო ხდება სპეციალური პიქტოგრამის განთავსება. ეს ცვლილება მომხმარებელს ეხმარება, უფრო მარტივად გაარჩიოს რძის ცხიმზე დაფუძნებული პროდუქტები იმ პროდუქტებისგან, რომელთა წარმოებაშიც სხვა წარმოშობის ცხიმებია გამოყენებული.

მნიშვნელოვანია, რომ არარძისმიერი ცხიმის გამოყენება თავისთავად არ ნიშნავს პროდუქტის ფალსიფიკაციას. სამართლებრივი პრობლემა წარმოიშობა მაშინ, როდესაც პროდუქტი არასწორად არის დასახელებული, მისი შემადგენლობა დამალულია ან დარღვეულია კონკრეტული პროდუქტის მიმართ დადგენილი მოთხოვნები.

ამ საკითხთან დაკავშირებულია საქართველოს მთავრობის №301 დადგენილებით დამტკიცებული სურსათის შესახებ ინფორმაციის მომხმარებლისთვის მიწოდების ტექნიკური რეგლამენტიც. მისი მიზანია, მომხმარებელმა მიიღოს ზუსტი და გასაგები ინფორმაცია პროდუქტის შემადგენლობისა და მახასიათებლების შესახებ. ამასთან, საქართველოს კანონი „მომხმარებლის უფლებების დაცვის შესახებ“ კრძალავს მომხმარებლის შეცდომაში შემყვან კომერციულ პრაქტიკას. სურსათის წარმოებისა და რეალიზაციისას ასევე მნიშვნელოვანია საქართველოს კოდექსი „სურსათის/ცხოველის საკვების უვნებლობის, ვეტერინარიისა და მცენარეთა დაცვის შესახებ“.

როგორ დაიცვას თავი მომხმარებელმა?

მომხმარებელმა ყურადღება უნდა მიაქციოს პროდუქტის დასახელებას, ინგრედიენტების ჩამონათვალს, ცხიმის შემცველობას, მწარმოებლის მონაცემებსა და ეტიკეტზე განთავსებულ სხვა სავალდებულო ინფორმაციას. 

უჩვეულოდ დაბალი ფასი შეიძლება დამატებითი ყურადღების საფუძველი იყოს, თუმცა თავისთავად ფალსიფიკაციას არ ადასტურებს. ეჭვის შემთხვევაში მომხმარებელს შეუძლია მიმართოს სურსათის ეროვნულ სააგენტოს მიაწოდოს პროდუქტის დასახელება, მწარმოებლის მონაცემები, შეძენის ადგილი და ეტიკეტის ფოტო.

რძისა და რძის პროდუქტების ფალსიფიკაციასთან ბრძოლა მოითხოვს როგორც ეფექტიან სახელმწიფო კონტროლს, ისე მწარმოებლების პასუხისმგებლობასა და მომხმარებლის ინფორმირებულობას. სწორად მითითებული შემადგენლობა, სანდო ლაბორატორიული კონტროლი და კანონმდებლობის დაცვა აუცილებელია იმისთვის, რომ მომხმარებელმა იცოდეს, რას ყიდულობს და რას მოიხმარს.

 

გამოყენებული წყაროები

1. საქართველოს მთავრობის №429 დადგენილება, რძისა და რძის ნაწარმის ტექნიკურ რეგლამენტში ცვლილებების შეტანის შესახებ, 2026.
2. საქართველოს მთავრობის №301 დადგენილება, სურსათის შესახებ ინფორმაციის მომხმარებლისთვის მიწოდების ტექნიკური რეგლამენტის დამტკიცების შესახებ.
3. საქართველოს კოდექსი „სურსათის/ცხოველის საკვების უვნებლობის, ვეტერინარიისა და მცენარეთა დაცვის შესახებ“.
4. საქართველოს კანონი „მომხმარებლის უფლებების დაცვის შესახებ“, 2022.
5. Danezis, G. P., Tsagkaris, A. S., Camin, F., Brusic, V., & Georgiou, C. A. (2016). Food authentication: Techniques, trends & emerging approaches. Trends in Analytical Chemistry, 85, 123–132.
6. Nascimento, C. F., Santos, P. M., Pereira-Filho, E. R., & Rocha, F. R. P. (2017). Recent advances on determination of milk adulterants. Food Chemistry, 221, 1232–1244.