Insight

ხშირად გვგონია, რომ თუ სურსათს მაცივარში შევინახავთ, ის ავტომატურად უსაფრთხო იქნება, თუმცა რეალობა უფრო რთულია. მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ ის, რომ პროდუქტი სიცივეში მოვათავსოთ, არამედ ისიც, თუ სად დავდებთ, როგორ შევფუთავთ და რა პროდუქტებთან ერთად შევინახავთ. მაცივრის არასწორმა ორგანიზებამ შეიძლება გაზარდოს სურსათის დაბინძურების, მავნე მიკროორგანიზმების გავრცელებისა და საკვებით მოწამვლის რისკი.

წარმოიდგინეთ, რომ უმი ქათმის ხორციდან გამოჟონილი სითხე მაცივრის ზედა თაროზე მოთავსებულ მზა სალათს ხვდება. სალათი შეიძლება სრულიად ახალი იყოს, სასიამოვნო სუნი ჰქონდეს და გარეგნულად არაფრით განსხვავდებოდეს უსაფრთხო პროდუქტისგან, მაგრამ უკვე დაბინძურებული აღმოჩნდეს. სწორედ ამიტომ, მაცივრის სწორად ორგანიზება მხოლოდ წესრიგის საკითხი არ არის. ეს სურსათის უვნებლობის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი პირობაა.

რა ტემპერატურა უნდა იყოს მაცივარში?

სურსათის უსაფრთხოდ შესანახად მაცივრის ტემპერატურა უმჯობესია შენარჩუნდეს 0°C-დან 5°C-მდე, ხოლო განსაკუთრებით მალფუჭებადი პროდუქტებისთვის მნიშვნელოვანია, რომ ტემპერატურა მუდმივად იყოს შესაბამისი და არ აღემატებოდეს 5°C-ს. აშშ-ის სურსათისა და წამლის ადმინისტრაცია (FDA) და აშშ-ის სოფლის მეურნეობის დეპარტამენტი (USDA) რეკომენდაციას იძლევიან, რომ მაცივარში ტემპერატურა არ აღემატებოდეს 4°C-ს.

რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი? დაავადების გამომწვევი ზოგიერთი ბაქტერია დაბალ ტემპერატურაზეც შეიძლება გადარჩეს და ნელა გამრავლდეს. მაგალითად, Listeria monocytogenes-ს შეუძლია მაცივრის ტემპერატურაზეც გამრავლება. შესაბამისად, მაცივარი მიკროორგანიზმებს სრულად არ ანადგურებს. დაბალი ტემპერატურა მხოლოდ აფერხებს მრავალი მიკროორგანიზმის ზრდას და ანელებს სურსათის გაფუჭებას.

არ დაეყრდნოთ მხოლოდ მაცივრის ტემპერატურის მარეგულირებლის ნიშნულს. უმჯობესია გამოიყენოთ თერმომეტრი და პერიოდულად შეამოწმოთ რეალური ტემპერატურა. ასევე მოერიდეთ მაცივრის ზედმეტად გავსებას, რადგან ჰაერის თავისუფალი ცირკულაცია ტემპერატურის თანაბრად შენარჩუნებას უწყობს ხელს.

უმი ხორცი ყოველთვის ქვედა თაროზე უნდა ინახებოდეს

უმი ხორცი, ქათამი, თევზი და სხვა უმი ცხოველური წარმოშობის პროდუქტები მაცივრის ქვედა თაროზე უნდა მოათავსოთ. სასურველია, ისინი განთავსდეს დახურულ კონტეინერში, რათა სითხე სხვა პროდუქტებზე არ მოხვდეს.

ქვედა თაროს არჩევის მთავარი მიზეზი ის არის, რომ უმი ხორციდან გამოჟონილი სითხე არ უნდა ჩამოედინებოდეს მზა კერძებზე, ყველზე, ხილსა თუ სხვა საკვებზე. განსაკუთრებით საყურადღებოა უმი ფრინველის ხორცი, რომელიც შესაძლოა შეიცავდეს ისეთ პათოგენებს, როგორიცაა Salmonella და Campylobacter.

დაბინძურების საფრთხე ყოველთვის ხილული არ არის. ხორცს შეიძლება არ ჰქონდეს უსიამოვნო სუნი, შეცვლილი ფერი ან გაფუჭების სხვა აშკარა ნიშანი, მაგრამ მაინც შეიცავდეს დაავადების გამომწვევ მიკროორგანიზმებს.

თუ ხორცს მომდევნო დღეებში არ გამოიყენებთ, უმჯობესია გაყინოთ შესაბამის პირობებში. მაცივარში გალღობისას კი ის აუცილებლად მოათავსეთ დახურულ კონტეინერში, ქვედა თაროზე. არასოდეს გაალღოთ ხორცი ოთახის ტემპერატურაზე ხანგრძლივი დროის განმავლობაში.

მზა კერძები და საკვები, რომელიც დამატებით მომზადებას აღარ საჭიროებს

მზა კერძები, მოხარშული ხორცი, მომზადებული ბრინჯი, სალათები და სხვა საკვები, რომელსაც უშუალოდ მივირთმევთ ან დამატებით თერმულ დამუშავებას აღარ ვუტარებთ, მაცივრის ზედა თაროებზე უნდა განთავსდეს. ეს ამცირებს უმი პროდუქტებიდან მათი დაბინძურების რისკს.

მოხარშული კერძები, როგორც წესი, მაცივარში 3-4 დღის განმავლობაში უნდა გამოიყენოთ, თუმცა ვადა დამოკიდებულია კონკრეტულ პროდუქტზე, მომზადების პირობებსა და შენახვის ტემპერატურაზე. თუ კერძს უფრო დიდხანს შენახვა სჭირდება, მისი გაყინვა შეიძლება უკეთესი არჩევანი იყოს.

არ დაივიწყოთ, რომ მზა საკვებიც შეიძლება დაბინძურდეს ხელებით, ჭუჭყიანი ჭურჭლით ან დაბინძურებული ზედაპირით. ამიტომ გამოიყენეთ სუფთა კონტეინერები და მზა კერძი არასოდეს მოათავსოთ იმავე ჭურჭელში, რომელშიც უმი ხორცი ინახებოდა, თუ ის სათანადოდ არ დაგისუფთავებიათ. 

სად უნდა შევინახოთ რძის პროდუქტები?

რძე, იოგურტი, ნაღები, ხაჭო და სხვა მალფუჭებადი რძის პროდუქტები უმჯობესია მაცივრის შუა ან ზედა თაროებზე, სტაბილური დაბალი ტემპერატურის პირობებში მოათავსოთ. მთავარი პრინციპია, რომ ისინი დაცული იყოს უმი ხორცისგან და მუდმივად ინახებოდეს ეტიკეტზე მითითებული ტემპერატურის შესაბამისად.

მაცივრის კარი რძის პროდუქტების შესანახად ყოველთვის საუკეთესო ადგილი არ არის. კარის გაღებისა და დახურვისას ტემპერატურა უფრო ხშირად იცვლება, ამიტომ რძის, ნაღების ან სხვა განსაკუთრებით მალფუჭებადი პროდუქტის კარზე შენახვა სასურველი არ არის. კარის თაროები უმჯობესია გამოიყენოთ იმ პროდუქტებისთვის, რომელთა ეტიკეტიც ასეთ შენახვას უშვებს და რომლებიც ტემპერატურის შედარებით მცირე ცვლილებას უკეთ იტანს.

ყველი შეინახეთ სუფთა, დახურულ კონტეინერში ან მისთვის განკუთვნილ შესაფუთ მასალაში. რბილი ყველი და სხვა მაღალი ტენიანობის მქონე რძის პროდუქტები განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია დაიცვათ ჯვარედინული დაბინძურებისგან.

რძის პროდუქტების უსაფრთხოებისთვის ასევე მნიშვნელოვანია შეფუთვაზე მითითებული ვადის დაცვა. გახსნის შემდეგ ზოგიერთ პროდუქტს უფრო მოკლე გამოყენების ვადა აქვს, ვიდრე გაუხსნელ შეფუთვას. ამიტომ ყურადღებით წაიკითხეთ ეტიკეტი.

ხილი და ბოსტნეული: რატომ სჭირდება მათ ცალკე ადგილი?

ხილისა და ბოსტნეულის უმეტესობისთვის მაცივრის სპეციალური ქვედა უჯრები იდეალური შენახვის ვარიანტია. ეს უჯრები ხელს უწყობს პროდუქტების განცალკევებას და ზოგიერთ მოდელში ტენიანობის რეგულირებასაც უზრუნველყოფს.

თუმცა, ყველა ხილსა და ბოსტნეულს ერთნაირი პირობები არ სჭირდება. მაგალითად, ფოთლოვანი მწვანილი და სალათის ფურცლები ხშირად უკეთ ინახება შედარებით მაღალი ტენიანობის პირობებში, ხოლო ზოგი ხილი ეთილენს გამოყოფს, რაც მის მიმართ მგრძნობიარე პროდუქტების დამწიფებასა და გაფუჭებას აჩქარებს. ვაშლი, მაგალითად, ეთილენის გამომყოფი ხილია, ამიტომ რეკომედირებულია მისი ზოგიერთი ბოსტნეულისგან განცალკევებით შენახვა. 

ხილი და ბოსტნეული უმი ხორცისგან აუცილებლად უნდა გაიმიჯნოს. მათი გარეგნული სისუფთავე უსაფრთხოების გარანტია არ არის, რადგან დაბინძურება შეიძლება მოხდეს ხელებით და შეფუთვით.

გარეცხვა უმჯობესია უშუალოდ გამოყენების წინ, თუ პროდუქტის ეტიკეტი ან შენახვის სპეციფიკური პირობები სხვა მიდგომას არ მოითხოვს. წინასწარ გარეცხილმა და არასათანადოდ გამშრალმა პროდუქტმა ზედმეტი ტენიანობის გამო შესაძლოა უფრო სწრაფად დაკარგოს ხარისხი ან დაობდეს. ხილისა და ბოსტნეულის გასარეცხად გამოიყენეთ გამდინარე სასმელი წყალი.  ჭურჭლის სარეცხი საშუალება ან საყოფაცხოვრებო სადეზინფექციო ქიმიკატები სურსათის გასარეცხად არ გამოიყენოთ.

მაცივრის სწორად ორგანიზება მცირე ყოველდღიური ჩვევაა, რომელსაც დიდი მნიშვნელობა აქვს ჩვენი ჯანმრთელობისთვის. უმი ხორცისგან მზა კერძების განცალკევება, ტემპერატურის კონტროლი, ჰერმეტული კონტეინერების გამოყენება და მალფუჭებადი პროდუქტების დროული გაცივება ამცირებს სურსათის დაბინძურებისა და საკვებით გამოწვეული დაავადებების რისკს.

 

სამეცნიერო წყაროები და დამატებითი ლიტერატურა

• World Health Organization (WHO). Five Keys to Safer Food Manual. https://www.who.int/publications/i/item/9789241594639
• U.S. Food and Drug Administration (FDA). Are You Storing Food Safely? https://www.fda.gov/consumers/consumer-updates/are-you-storing-food-safely
• U.S. Department of Agriculture (USDA), Food Safety and Inspection Service. Refrigeration and Food Safety. https://www.fsis.usda.gov/food-safety/safe-food-handling-and-preparation/food-safety-basics/refrigeration
• Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Preventing Food Poisoning. https://www.cdc.gov/food-safety/prevention/
• European Food Safety Authority (EFSA). Foodborne diseases. https://www.efsa.europa.eu/en/topics/topic/foodborne-diseases